مفاهیم قرآنی تا چندلایه بودن معنا در غزلیات حافظ

سید ابوالقاسم قوام، عضو هیئت علمی گروه زبان و ادبیات فارسی دانشگاه فردوسی در گفت و گو با ایکنا از خراسان رضوی در روز بزرگداشت حافظ و در خصوص تأثیرپذیری وی از قرآن اظهار کرد: قطعاً می توان رد پای قرآن کریم را در غزلیات حافظ شیرازی پیدا کرد و البته آشنایی وی با تفاسیر گوناگون قرآن قطعاً می توانسته زمینه ساز شکل گیری لایه های متعدد معنایی در اشعار وی باشد و شاید راز ماندگاری سروده های حافظ را در همین اصل پیوند با مضامین کتاب وحیانی بتوان دانست.

وی افزود: یکی از ویژگی های شعر حافظ این است که خوانندگان با زمینه های فکری، اخلاقی و فرهنگی متفاوت و حتی گاه متضاد می توانند با آن ارتباط برقرار کنند و هر یک برداشت خاص خود را از اشعار او داشته باشند که این مسئله پرسش دیگری را مطرح می کند: در حافظ خوانی معاصر تا چه اندازه توانسته ایم میان زیبایی شناسی شعر حافظ و بنیان های فکری و قرآنی آن پیوند برقرار کنیم؟

عضو هیئت علمی گروه زبان و ادبیات فارسی دانشگاه فردوسی تصریح کرد: قطعاً پاسخ دقیق به این پرسش به بررسی های گسترده و پژوهش های آماری نیاز دارد، زیرا برای تعیین میزان تأثیرگذاری شعر حافظ بر شناخت عمومی قرآن باید داده های معتبر و قابل اندازه گیری در اختیار داشته باشیم، با این حال می توان گفت حضور مفاهیم و مضامین قرآنی در زبان فارسی و استمرار توجه مردم به شعر حافظ، احتمالاً در آشنایی آنها با برخی مفاهیم قرآنی مؤثر بوده و بررسی میزان این تأثیرگذاری نیز مستلزم پژوهش های مستقل و مقایسه ای است.

قوام همچنین با تأکید بر اصل تأثیرپذیری عمیق حافظ از قرآن کریم بیان کرد: قطعاً باید میان تفسیر مستقیم آیات و بهره گیری شاعرانه از زبان، مفاهیم و مضامین قرآنی تمایز قائل شد، چرا که حافظ در شعر خود به موضوعات و مفاهیم گوناگونی می پردازد که با آموزه های قرآنی از جمله نیکی، مدارا، دوستی، مهر و محبت ارتباط دارند، بنابراین، شناخت این مضامین و بررسی نحوه بازتاب آن ها در شعر حافظ می تواند به درک بهتر نسبت میان اندیشه او و قرآن کمک کند.

وی در پایان با اشاره به این که آشنایی حافظ با قرآن و دانش تفسیری او را می توان از خلال برخی شواهد تاریخی و ادبی بررسی کرد، گفت: برای مثال آشنایی او با تفاسیر برجسته ای همچون تفسیر کشاف که از آثار مهم در حوزه تفسیر و بلاغت قرآن به شمار می رود، می تواند در شناخت بهتر پشتوانه علمی و ادبی شعر او مؤثر باشد و قطعاً بررسی این شواهد نشان می دهد که برای شناخت دقیق تر شعر حافظ باید افزون بر جنبه های زیبایی شناختی به زمینه های قرآنی و تفسیری آن نیز توجه کرد.

انتهای پیام